Sare, een authentiek dorp in Baskenland

“Saran Astia”, “In Sare hebben we de tijd”… Dat is het motto van dit dorp, genesteld aan de voet van de legendarische bergen Axuria en La Rhune, waar de tradities van feesten, sport en smokkelwaar door de eeuwen heen zijn blijven bestaan. Deze charmante plek heeft zoveel beroemde persoonlijkheden zien passeren: Napoleon III en keizerin Eugénie, Eduard VII en Winston Churchill, Pierre Loti en Luis Mariano. De romanschrijver Pierre Loti nam Sare zelfs als model voor zijn beroemde roman “Ramuntcho”, die in 1938 werd verfilmd.

Een bezoek aan Sare is een wandeling door een prachtig ongerept dorp, genesteld in de groene valleien van de Labourd-regio. Het is een traditioneel Baskisch dorp waar je niet ver van de kerk en het stadhuis de gebruikelijke Baskische pelotebaan vindt. Bewonder langs de middeleeuwse straten de huizen van Labourdine met hun witte gevels en rode vakwerk, getuigen van de grote rijkdom die ooit voortkwam uit de walvis- en kabeljauwvangst.

Het architecturale erfgoed van Sare zit vol schatten. De bovendorpels die rechtstreeks in de gevels van de huizen zijn gegraveerd, herinneren aan het dorpsleven van eeuwen geleden. Ze geven de naam van het huis aan, de bouwdatum en soms ook het beroep van de eerste bewoners. De washuizen, die nu verlaten zijn, zijn overgenomen door het omringende landschap en vormen een schilderachtige achtergrond. De middeleeuwse bruggen overspannen nog steeds de waterlopen zoals ze dat eeuwen geleden deden: de bekendste, genaamd Granada (Granadakozubia), bevindt zich in de wijk Istilarte op 1,5 km van het dorpscentrum.

Sare heeft ongetwijfeld een van de mooiste kerken van Labourd, sinds 1982 beschermd als Historisch Monument. De Sint-Maartenskerk wordt bekroond door een klokkentoren van vijf verdiepingen die in het seizoen of op afspraak bezocht kan worden. De klok is een van de meest gebeeldhouwde in Frankrijk. Het aangrenzende kerkhof is ook zeker een bezoek waard, want het getuigt van Baskische tradities en expertise op het gebied van grafkunst. Hier kun je verschillende stèles met schijfvormige kruizen bewonderen, aan één of beide zijden gegraveerd met symbolen volgens een specifieke rite.

Om Sare en de karakteristieke architectuur van de provincie Labourd te ontdekken, mag je het Baskische huis Ortillopitz niet missen. Dit gebouw uit de 17e eeuw dompelt je onder in de lokale cultuur en onthult de centrale plaats van de etxe (het huis in het Euskara) in het Baskische leven. Het bezoek laat je begrijpen hoe de Baskische families van vroeger leefden, tussen veeteelt, landbouw en eeuwenoude tradities.

De prehistorische grotten van Sare zijn een niet te missen plek in Baskenland en de derde meest bezochte site van de regio. Genesteld in het hart van een uitzonderlijke natuur en geklasseerd als Natura 2000, laten deze grotten je een ondergrondse wereld ontdekken waar de geschiedenis al meer dan twee miljoen jaar haar sporen heeft achtergelaten.

De rondleiding met geluid en licht, met een duur van 45 minuten tot een uur, onthult de atypische geologie van deze holtes die gevormd zijn door de werking van water op kalksteen. Het parcours van 900 meter laat je indrukwekkende stalactieten en stalagmieten ontdekken, gours (geologische waterkommen), een waterspiegel en fossielen. De gids vertelt je over de prehistorische bewoning en spreekt over de Baskische mythologie, met name over het werk van José Miguel de Barandiaran, een vooraanstaand prehistoricus en etnoloog die gepassioneerd was door volksgeloof en mythen.

In de grotten van Sare leven meer dan tien soorten vleermuizen, waarvan de rol in het milieu tijdens het bezoek wordt uitgelegd. In het museum van de site, dat open is voor het publiek, kunnen bezoekers meer te weten komen over de onderwerpen die in de grotten aan bod komen, terwijl het megalithische park een reconstructie laat zien van de verschillende monumenten die door de mens zijn opgericht tijdens de Protohistorische periode.

Buiten het dorp is een ontdekking van de bergen die het domineren een must. La Rhune, de mythische berg van Baskenland, bereikt een hoogte van 905 meter en biedt een grandioos panorama over de Franse en Spaanse kusten, evenals over de Pyreneeënketen. Bij mooi weer strekt het uitzicht zich uit van San Sebastián tot Capbreton.

De beklimming kan te voet (reken op minstens twee uur) of met de beroemde tandradtrein van La Rhune. Dit kleine toeristische verzameltrein uit 1924 brengt je in 35 minuten naar de top. Onderweg kom je de beroemde pottoks tegen, deze robuuste kleine bergpony’s, vrije en wilde emblemen van Baskenland, evenals vale gieren.

De col de Lizarrieta, gelegen tussen Sare en Etxalar op 441 meter hoogte, is een andere geliefde wandelplek. Het is een van de belangrijkste Franse locaties voor het tellen van vogeltrek in de herfst. Aan de voet van de col bevindt zich een van de oudste bossen van Europa, met eiken waarvan de stam meer dan twee meter diameter heeft. Een picknickplaats en verschillende vertrekpunten voor wandelingen wachten er op je.

De Galtzada, een oude middeleeuwse weg, doorkruist Sare van kant tot kant. Vroeger een onmisbare route om Spanje te bereiken, is het nu een recreatief pad waar talrijke wandelingen beginnen die je de gemeente en haar omgeving laten ontdekken.

Met zijn 36 kilometer grens dringt het dorp Sare door in Spaans Navarra. Je bevindt je hier midden in het voormalige smokkelgebied. Espadrilles, dieren, kogellagers of kant, veel inwoners van Sare smokkelden goederen van de ene kant van de grens naar de andere, afhankelijk van de loop van de producten. Deze grensgeschiedenis heeft de identiteit van het dorp gevormd en duurzame banden geweven met de naburige Spaanse gemeenten.

Het bezoek aan Sare zou onvolledig zijn zonder te proeven van de gastronomie. Baskenland is het land van de goede smaak, en dit typische dorp heeft genoeg om je smaakpapillen te verrassen. Vergeet niet de gâteau basque te proeven, een typische lekkernij uit Labourd waarvan Sare een van de hoofdsteden is. Het Museum van de gâteau basque biedt een originele rondleiding door een chef-patissier, gevolgd door een proeverij.

Als je hier toch bent, waarom probeer je dan niet de lokale schapenkazen, vleeswaren en appelsap en cider? Seizoensgroenten en -fruit worden met respect voor het milieu verbouwd, zodat je kunt genieten van de authentieke smaak die de Baskische keuken haar persoonlijkheid geeft.

Voor gezinnen biedt Sare tal van activiteiten. Het dierenpark Etxola, gelegen op 7 km van het dorpscentrum in de richting van de grotten, stelt je voor om huisdieren uit de hele wereld te ontdekken, te benaderen en te aaien: buffels, dromedarissen, siervogels, schapen met vier hoorns, zeboes, lama’s… Kinderen kunnen ook een ritje maken op de rug van een pony of pottok.

Het pad van Suhalmendi, een gezinswandeling naar de col die een van de mooiste panorama’s van de Baskische Kust biedt, laat je het Baskische varken van het ras Pie Noir ontdekken dankzij een parcours van tien ludieke informatiepanelen.