Espelette, dorp in Baskenland
vlakbij de camping

Gesticht door de adellijke familie Ezpeleta, wiens kasteel nog steeds het centrum van het dorp domineert, vertegenwoordigt Espelette echt het Baskische dorp zoals je het je zou kunnen voorstellen. De zonnige en warme sfeer nodigt uit om de tijd te nemen, plaats te nemen op de terrassen van de cafés of te lunchen in de traditionele restaurants.

De Espelette-chilipeper (Ezpeletako Biperra in het Baskisch) is ongetwijfeld het gastronomische embleem van het dorp. Deze peper werd in de XVIᵉ eeuw in Baskenland geïntroduceerd door Spaanse ontdekkingsreizigers die terugkeerden uit Amerika en werd al snel een essentieel ingrediënt in de lokale keuken. De eerste vermelding van een chilipeper in Espelette dateert uit 1650. Het waren vrouwen die begonnen met de teelt ervan om peper te vervangen, die toen te duur was.

Een bezoek aan Espelette betekent het ontdekken van dit condiment in al zijn vormen. Vanaf het einde van de zomer worden de gevels van de huizen versierd met slingers van rode pepers die in de zon liggen te drogen, wat een kleurrijk spektakel oplevert. Deze traditie, zowel esthetisch als praktisch, geeft het dorp een unieke charme. De peper is verkrijgbaar in drie vormen: heel en vers, in een snoer van 20 tot 100 pepers, of vermalen tot poeder om al je gerechten op smaak te brengen.

Zacht en fruitig, de Espelette-chilipeper kan peper vervangen en kleurt de keuken subtiel zonder de smaken te maskeren. Zeer caloriearm, het is ook een antioxidant rijk aan vitamine C. Sinds 2000 geniet het van een Beschermde Oorsprongsbenaming (BOB), de enige Franse specerij met dit label. Het productiegebied strekt zich uit over tien gemeenten: Espelette, Ainhoa, Cambo-les-Bains, Itxassou, Halsou, Larressore, Saint-Pée-sur-Nivelle, Souraïde, Ustaritz en Jatxou. Meer dan tweehonderd producenten verbouwen deze specerij die het vlaggenschipproduct van Baskenland is geworden.

Om Espelette en de geheimen van de chilipeper te ontdekken, mag je het Interpretatiecentrum van de Chilipeper (Etxea), gelegen in het hart van het dorp, niet missen. Deze plek presenteert de oorsprong van de specerij, zijn terroir, zijn levenscyclus en het werk van de mannen en vrouwen die het verbouwen.

Het kasteel van de Barons van Ezpeleta troont in het centrum van het dorp. Gebouwd rond het jaar 1000, en vervolgens herbouwd rond 1414 onder Engelse heerschappij, omvatte het toen een uitgestrekte omwalling geflankeerd door vijf torens. Gedeeltelijk verwoest tijdens een opstand van de dorpelingen onder het bewind van Lodewijk XIII, werd het in 1694 aan de gemeente nagelaten door de laatste afstammelinge van de familie. Gerestaureerd met de steun van de Erfgoedstichting, herbergt het gebouw vandaag de dag het gemeentehuis, het toeristenbureau en tentoonstellingszalen, waaronder een gewijd aan pater Armand David, een vooraanstaand missionaris en natuuronderzoeker die de panda aan de westerse wereld liet ontdekken.

Iets buiten het dorp staat de versterkte kerk Saint-Étienne, gebouwd in de 17e eeuw. Dit religieuze gebouw onderscheidt zich door zijn typisch Baskische architectuur, zijn klokkentoren en zijn drie niveaus van gebeeldhouwde houten galerijen. Binnenin bewonder je het weelderige 18e-eeuwse barokke retabel van verguld hout. De kerk is omgeven door een begraafplaats met bomen waar men de discoïdale stèles kan observeren die kenmerkend zijn voor de Baskische begrafenistraditie. Een kleine romaanse brug completeert dit pittoreske plaatje.

Mis ook het Interpretatiecentrum van de BOB Ossau-Iraty niet, gelegen in het hart van het dorp. Dit leuke en informatieve bezoek stelt je in staat meer te leren over deze emblematische schapenkaas uit Baskenland, een andere gastronomische trots van de regio.

Talrijke boetieks sieren de straatjes van Espelette en bieden alle varianten rond de chilipeper, maar ook andere culinaire en ambachtelijke specialiteiten van Baskenland. Schapenkazen, Baskische taarten, vleeswaren, honing, jam en chocolade met Espelette-chilipeper zullen fijnproevers verrukken. De combinatie van chocolade en chilipeper, die misschien gewaagd lijkt, is echter de oudste: al in de 17e eeuw werd de in Bayonne gemaakte chocolade al op smaak gebracht met Espelette-chilipeper!

Elke woensdag wordt er in het centrum van het dorp een grote markt gehouden met lokale producenten en ambachtslieden. Het is een niet te missen kans om de smaken van de regio te ontdekken en de gepassioneerde producenten te ontmoeten. De markt is verdeeld in twee gebieden: een voedselgebied waar je alle lokale producten vindt en een niet-voedselgebied waar kleding, handwerk en souvenirs worden verkocht.

Het laatste weekend van oktober viert Espelette de oogst van de chilipeper tijdens het Chilipeperfeest, dat een van de grote feesten van Baskenland is geworden. Duizenden bezoekers stromen toe om deel te nemen aan de activiteiten: Baskische dansen, concerten van mannenkoren, levendige maaltijden, demonstraties van Baskische kracht en pelote-wedstrijden. Een mis wordt gevierd in de kerk Saint-Étienne om de specerijen van het jaar te zegenen, een hoogtepunt van de lokale traditie.

De dorpsfeesten vinden begin augustus plaats, met een even uitgebreid programma. Vermeldenswaard zijn ook het werelddansfestival Gauargi en de voetrace Crêtes, die sporters en nieuwsgierigen aantrekken.

Wandelliefhebbers zullen hun geluk vinden rond Espelette. De berg Ursuya, die 678 meter hoog is, domineert het dorp en biedt een prachtig uitzicht over de Nivelle-vallei en de Pyreneeën. Gemakkelijk herkenbaar aan zijn grote rotsblokken op de top, is het een bekende wandelplek. Andere gemarkeerde paden maken het mogelijk om de groene landschappen van het Baskische achterland te verkennen, tussen heuvels en gloeiende chilipepervelden.